Als je ooit tijd hebt doorgebracht onder mensen wier dieren zijn overleden, ben je de uitdrukking tegengekomen. Een hond is “naar de regenboogbrug gegaan”, en iedereen in de kamer begrijpt wat er bedoeld wordt zonder enige uitleg. Het is een van de weinige stukjes gedeelde taal die bestaat voor dit verlies, en het is de moeite waard om er goed naar te kijken — waar het vandaan komt, wat het eigenlijk beschrijft, en waarom sommige mensen het liever helemaal niet gebruiken.
De tekst, en wat we er eigenlijk over weten
De uitdrukking komt uit een kort prozastuk, meestal “The Rainbow Bridge” genoemd, dat in het begin van de jaren tachtig begon te circuleren. Het beslaat een paar alinea’s. Het werd getypt, gefotokopieerd, opgehangen in wachtkamers van dierenartsen en gedrukt op de achterkant van condoleancekaarten, in een tijd dat er geen gemakkelijke manier was om te achterhalen waar een pagina vandaan kwam.
Zo verspreidde het zich: door kopiëren. Daarom kan ook niemand zeggen wie het heeft geschreven.
In de loop der jaren zijn er verschillende namen genoemd, en versies van het verhaal koppelen de tekst aan een bepaalde persoon, een bepaald dier en een bepaald jaar. Geen van die beweringen is opgelost, en het stuk is in de praktijk anoniem. Verschillende kopieën hebben een iets andere bewoording. Als je het op drie plaatsen hebt gelezen, heb je drie licht verschillende teksten gelezen.
Het is verleidelijk om dat gat op te vullen met een netter verhaal, en dat gaan we niet doen. Het enige wat eerlijk gezegd kan worden, is dat een anoniem stuk tekst van ongeveer veertig jaar geleden een van de meest nagezegde dingen werd die over een overleden dier worden gezegd, en dat het dat voor elkaar kreeg zonder auteur, uitgever of advertentie.
Het beeld
Wat de tekst beschrijft is eenvoudig, en het is de moeite waard om het gewoon te zeggen in plaats van in zijn eigen stijl.
Er is een weide, aan deze kant van iets. Dieren die oud, ziek of gewond waren, komen daar aan en worden hersteld — ze zijn weer jong en heel, en ze rennen en spelen. Er is een brug. Ze steken die niet over totdat de persoon van wie ze waren arriveert, en op dat moment breekt het dier los van de anderen en rent naar hen toe, en samen steken ze over.
Drie ideeën dragen het gewicht. Het dier verkeert niet meer in de staat waarin het aan het einde was. Niemand blijft alleen achter. En het wachten is wederzijds — het dier wacht op jou, niet andersom, wat de manier waarop de laatste maanden meestal verliepen omkeert.
Dat is alles. De tekst verzet zich tegen uitweiding, wat waarschijnlijk de reden is dat hij standhoudt; er valt niet veel tegenin te brengen.
Waarom een gedeelde uitdrukking helpt
Een menselijke dood komt met taal die er al aan vastzit. Er zijn diensten, lezingen, gevestigde zinnen, dingen die je wel mag zeggen en dingen die je niet mag zeggen. De dood van een hond of kat komt met bijna niets — een paar ongemakkelijke standaardzinnen, en een vrij sterk sociaal signaal dat je er niet te veel van moet maken.
Dat gat is waar de regenboogbrug zijn werk doet. Het is een zin die hardop gezegd kan worden in de keuken op het werk of onderaan een kaart geschreven, door iemand die er geen bijzondere overtuiging op nahoudt, zonder dat iemand die erbij is het eens hoeft te zijn over wat er na de dood gebeurt. Het is geen leerstelling. Het ligt dichter bij een spreekwoordelijke uitdrukking die iedereen herkent.
Hij is ook kort, wat meer uitmaakt dan het klinkt. “Hij is bij de regenboogbrug” is één regel. Op het moment dat iemand geen alinea kan opbrengen, is één regel het verschil tussen iets zeggen en niets zeggen.
De eerlijke noot is dat het ook als eufemisme werkt, en een eufemisme doet twee dingen tegelijk. Soms spaart het degene die spreekt. Soms spaart het degene die luistert. Welke van de twee gebeurt, hangt volledig af van wie er praat, en dat kun je meestal wel merken.
Hoe mensen het gebruiken
Meestal verschijnt het op een kaart. Eén regel aan het einde van een condoleancebericht, na de naam. Het is gangbaar genoeg dat een kaart die het noemt geen uitleg nodig heeft, en dat is precies het punt van een gedeelde uitdrukking.
In gesproken taal heeft het zijn eigen afkortingen. “Ze is de brug overgestoken.” “Hij wacht bij de brug.” Mensen die zichzelf nooit sentimenteel zouden noemen, gebruiken die, omdat het alternatief een zin over de dood is die een gesprek stillegt.
Sommige mensen gebruiken het bij een kleine ceremonie. Niet een formele — het samenzijn aan het einde van een week, het begraven van as in een tuin, het planten van iets in een geliefd hoekje. Een enkeling leest de tekst hardop voor, maar vaker zegt iemand de uitdrukking en laat het daarbij.
En het verschijnt op herdenkingsvoorwerpen. Wanneer een stuk wordt besteld, wordt je gevraagd wat er, als er iets is, op moet staan, en “bij de regenboogbrug” is een van de antwoorden die mensen geven. Op een ingelijst portret zou het op het gegraveerde naamplaatje langs de onderrand komen. Het kan ook weggelaten worden, wat vaker voorkomt dan je misschien verwacht — de meeste stukken die we maken dragen de naam van het dier, of de naam en twee data, en niets anders. De details worden op dezelfde manier bepaald als alle andere, en de herdenkingsstukken en de uitleg over het bestellen van een herdenkingsstuk beschrijven hoe.
Als je het liever niet doet
Veel mensen vinden de uitdrukking zoetelijk. De weide, het spelen, de hereniging bij de brug — voor sommige lezers is het te zoet voor de omvang van wat er is gebeurd, en het vraagt hen zich een tafereel voor te stellen waar ze niet achter staan. Anderen hebben er moeite mee dat het een dood verzacht tot iets zachters dan een dood. Dat is een terechte tegenwerping, en het is geen gebrek aan gevoel.
Gewone woorden werken net zo goed, en vaak beter. “Hij is dinsdag overleden.” “Ze was elf, en ze was de hele tijd bij ons.” “Ik mis haar.” Geen van die zinnen heeft hulp nodig.
De praktische regel is: volg degene aan wie je schrijft. Als zij de uitdrukking als eerste gebruikten, mag je hem teruggebruiken; het is hun taal, en die teruggeven is een hoffelijkheid. Als zij hem niet hebben gebruikt, introduceer hem dan niet. Een kaart met “Het spijt me zo” is op zichzelf al compleet.
Als het stuk voor jouzelf is, is de keuze helemaal aan jou. Er wordt niets toegevoegd wat je niet hebt gevraagd, en niemand aan de werkbank denkt minder van een stuk met alleen een naam en niets anders. Sommige mensen willen de uitdrukking op het naamplaatje omdat het is wat zij en hun dier tegen elkaar zeiden. Sommigen willen alleen de naam, of de naam en de jaren. Beide zijn gewone keuzes en geen van beide behoeft uitleg.
Als er woorden op het stuk komen
Het ingelijste portret is het stuk dat ze het vaakst draagt. Een met naald gevilt kopportret van je dier, of het hoofd met de voorpoten, gemonteerd in een stevige lijst, met de optie van een gegraveerd naamplaatje langs de onderrand. Het kost vanaf $379, wordt op bestelling gemaakt, en duurt zes tot veertien weken.
Je kunt de tekst bepalen wanneer je bestelt, of van gedachten veranderen voordat de lijst wordt gesloten. Eén duidelijke, frontale foto is genoeg om te beginnen, en er wordt niets gestart voordat je de referentie hebt goedgekeurd.
Zet de uitdrukking erop, of laat hem weg. Het dier is het deel dat ertoe doet.
One letter a month
Occasional notes from the studio: new pieces, what we are working on, and the questions customers ask most. No offers, and you can leave at any time.
